Moro, lasso

Door Eelco Beinema op do, 10/27/2011 - 23:19

Nog nauwelijks bekomen van de vorige Lof&Lust hebben we ons in de tweede gestort. Dit jaar betekent dat andere tekstschrijver, andere regisseur, andere acteur, en andere solisten natuurlijk. Maar in dit geval is het een aangenaam weerzien, want Minnekus en Serge kennen we nog van vorig jaar, toen we voor de hele serie met ze hebben samengewerkt.

Ook muzikaal komen we terug bij een oude bekende. Een bekende die toen nog heel nieuw voor ons was, en dat nog steeds een beetje is, ook wel zal blijven, vermoed ik. Gesualdo is een vreemde eend in de muziekgeschiedenis, een componist waar velen enorm door gefascineerd zijn geraakt, zowel in zijn muziek als in zijn leven. Hij vermoordde zijn eerste vrouw (tevens zijn nicht) en haar minnaar en is er mee weggekomen. De verslagen van het proces zijn bewaard gebleven. Doet een beetje denken aan de schilder Carravagio.


Don Carlo Gesualdo, prins van Venosa, was een rijk man. Hij hoefde niet te componeren voor een broodheer en kon dus schrijven wat hij wilde. Die vrijheid heeft hij optimaal uitgebuit. De harmonieën en chromatische wendingen zijn zo vooruitstrevend, zo modern, zo vervreemdend, dat hij volgens sommigen een directe voorloper van wagner en zijn Tristan is. Veel 20e eeuwse componisten hebben zich met hem bezig gehouden; Stravinsky, Schnittke, Huber, Dean, Nono, Boulez. Pollini heeft piano-recitals gegeven, waarin muziek van Nono en Schoenberg werden afgewisseld met gezongen madrigalen van Gesualdo. Kortom, muziek die niet vaak te horen is maar een bijzondere reputatie heeft. 

Jan Willem Nelleke had al eens vaker aangegeven ook graag zijn tanden in een paar madrigalen te zetten en die gelegenheid deed zich vorig jaar voor. Torquato Tasso, goede vriend van Gesualdo en auteur van Il combattimento di Tancredi e Clorinda, bracht Monteverdi en Gesualdo bij elkaar. En het publiek was aangenaam verrast. Ook in het programma over Thomas More en zijn doodstraf konden we er een paar kwijt. De dood lijkt een belangrijke ondertoon van zijn muziek. En die komen we bij Lucrezia ook weer overal tegen. Niet alleen moord en vergiftiging, maar ook incest en verraad. 

In zijn tweede huwelijk was Gesualdo getrouwd met een nicht van de Hertog van Ferrara, dus in zekere zin ook een nazaat van Lucrezia. Maar het is vooral de muziek die qua sfeer, voor mijn gevoel, zo goed past bij de tragedie en intriges van de Borgia's. Ik kan me niet anders voorstellen dan dat het nu nog meer indruk zal maken dan vorig jaar. Twee madrigalen spelen we nu: O vos omnes en Moro, lasso. En Jan Willem heeft er iets betoverends van gemaakt. Het wordt, hoe vaker je het speelt, ook steeds mooier. Niet alleen voor de oren van de luisteraar overigens. In het Italiaanse Irpinia klinken de madrigalen in de wijnkelders om de Feudi di San Gregorio een nog betere smaak te laten ontwikkelen!